टाउकोको मोलकि तेलको मोल ?


पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यबृध्दिसंग जहिले पनि जोडिने कुरा आयल निगमलाई हुने घाटा हो । दोश्रो कुरा पेट्रोलियम पदार्थ उपयोग गर्ने ग्राहकलाई सरकारले दिने सहुलियत । यथार्थमा यि दुवै मिथ्या हुन् र जनतालाई झुक्याउन प्रयोग गरिने शब्दावली ।

अमेरिकामा राज्य र संघीय वा केन्दि«य सरकारको गरेर प्रति ग्यालन मा झण्डै पचास सेन्ट अर्थात एक लिटरमा करिब १४ सेन्ट कर लाग्छ । (हेर्नुहोस १) । अहिले अमेरिकाको औसत मूल्य पेट्रोल लागि ९३ सेन्ट छ जुन विगत ७ महिनाको सबैभन्दा धेरै हो । (हेर्नुहोस २) ।

अमेरिकामा पेट्रालको होलसेल मूल्य प्रति लिटर ८० सेन्ट पर्दछ ।

भारतीय तेल कम्पनीहरुले इण्डियन आयल संग रिफाईनरीमा पेट्रोल किन्दा ने रु ७४।५४ तिर्छन् जबकि डिलरहरुले नेरु ७९ तिर्छन् । (हेर्नुहोस ३) ।

दिल्लीमा उपभोक्ताहरुले करिब नेरु ११७ तिर्छन जसमा एक्साइज कर (ने रु १४।७२), शिक्षा कर, डिलर कमीशन (नेरु ३।२०) र भ्याट (२० प्रतिशत) समेत जोडिन पुग्छ । (हेर्नुहोस ३)

आयल निगमले भारतसंग नेरु ८०।५३ मा पेट्रोल किनेको दाबी गर्छ । जबकि भारतीय कम्पनीहरुले त्यही प्रशोधन केन्द«बाट तेल रु ७४ मा किन्छन् । यो ६ रुपियाँको हिसाब कहाँ हरायो ?

त्यहि पेट्रोल निगमले जनतालाइ रु १४० मा बेच्छ ।

त्यसैगरि अयल निगमले डिजल नेरु ८६।६२ मा भारतसंग किन्छ र उपभोक्तालाई नेरु १०९ मा बेच्छ । जबकि त्यहि तेल भारतीय मार्केटिंग कम्पनीहरुले प्रशोधन केन्द्रबाट नेरु ७८।४० मा किन्छन् । (हेर्नुहोस ४)

सरकारले डिजेललाई दिएको रिनको ब्याजबापत रु ४ उठाउँछ र सरकारलाई रु ३५।८५ कर तिर्छ ।

त्यसोभए डिजलको ९ रुपियाँको हिसाब खै ? नेपालकै अयल निगमले किन भारतसग साधारण उपभोक्ताले जस्तै बजारकै मूल्यमा किन्छ ? कि अयल निगमले उपभोक्तालाई झुक्याउन खोजेको हो ? (हेर्नुहोस ५)

यहाँ घाटा कहाँ छ ?

घाटा तब देखा पर्छ जब परल मूल्यमा विभिन्न कर र अन्य अक्षमताका कारण उब्जने खर्च जोडिन्छ । त्यसकारण तेलको मूल्यको प्रश्न घाटाको प्रश्न नभएर कर नीति, भ्रष्टाचार र आयल निगमको क्षमताको प्रश्न हो ।

यसलाई रामेश्वरजी जस्ता नेताले बंग्याउनु भएन । कर कसरी निर्धारण गर्ने राजनीतिक र आर्थिक नीतिको प्रश्न हो । कर नीतिको आफ्नै लजिक हुन्छ जुन अर्थ शास्त्रीहरुले राम्ररी बुझेका छन् । त्यसमाथि नेपालको ढुवानी र यातायातको लागि तेल नभै नहुने वस्तु हो ।

तुलना गर्दा पेट्रोलको कर प्रति लिटर अमेरिकामा १४ रुपिया, भारतमा रु ३४।६७ र नेपालमा रु ३५।८५ छ । भारतले डिजलमा जम्मा कर ने रु १५।९५ लिन्छ, जबकि नेपाल सरकारले कर रु १७ र ब्याज रु ४ लिन्छ ।

भारतमा डिजेलमा परल मूल्य र बजार मूल्य बीच केवल १० रुपिया फरक छ जबकि नेपालमा २३ रुपिया फरक छ । त्यस्तै भारतमा पेट्रोलको परल मूल्य र बजार मूल्य बीच ३३ रुपिया फरक छ जबकि नेपालमा ६६ रुपिया फरक छ । यो सहि तथ्याकको लागि भारतीय वेवसाइट नै हेर्नु पर्छ । (हेर्नुहोस ३) ।

नेपालमा कर, परल मूल्य र डिलर कमीशनबाहेकका खर्च थपिँदै गएका छन् । जसको भार नेपाली जनताको टाउकोमा नै थोपरिएको छ । यसबारे उपभोक्ता जागरुक हुन जरुरी छ ।

सन्दर्भसूची

१ । http://www.api.org/oil-and-natural-gas-overview/industry-economics/~/media/Files/Statistics/state-motor-fuel-taxes-report-summary.pdf

२। http://www.cspnet.com/fuels-news-prices-analysis/fuels-news/articles/pump-price-dime

३। http://iocl.com/Products/PriceBuildup/Price_buildup_of_MS.pdf

४। http://ppac.org.in/writereaddata/Price%20Build%20up%20Sensitive%20Products.pdf

५। http://www.nepaloil.com.np/Monthly-Profit-and-Loss-Details/17/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: